BERGEN OP ZOOM
Voor verse ansjovis van de grill mag je onze nachtrust verstoren, voor gepekelde ansjovis trouwens ook. Vers is die zacht en romig, hoe langer gefermenteerd hoe hartiger die wordt. Door zijn umami is ansjovis een oppepper van jewelste. Je smaakpapillen zijn gelijk klaarwakker, zeg maar.
ESTUARIUM
Tot 2019 kon je in de maanden mei, juni en juli voor verse ansjovis bij de familie Van Dort in Bergen op Zoom terecht. De laatste professionele weervissers van Nederland vingen de glimmende, petieterige visjes eigenhandig in het oostelijk deel van de Oosterschelde. Windmolens zijn, denkt Rian -dochter van de in 2025 overleden Cor- van Dort, de mogelijke boosdoeners dat ansjovis er nagenoeg is uitgestorven. Anderen vermoeden dat de geleidelijke invloed van de Deltawerken een rol speelt in de tanende ansjovispopulatie. De Oosterschelde is, zeggen de geleerden, langzaam getransformeerd van een estuarium in een zeearm waardoor het zijn aantrekkingskracht als paaigrond is kwijtgeraakt.
WEERVISSERIJ
Wat rest, zijn ingelijste foto’s van dagvangsten van soms wel vierhonderd kilo ansjovis. Betekent niet dat Rian en haar man Henk van Schilt niet meer op het water zijn. Weervissen doen ze nog altijd, samen met zo’n vijftig vrijwilligers van de Stichting Behoud Weervisserij. Dat wat ze vangen, vooral geep en paling, is vanaf mei tot september zeven dagen in de week in het schuurtje naast het huis aan de Artilleriestraat waar dit echtpaar woont vers verkrijgbaar.
VISSOEP
Jaarrond kun je er aanbellen voor vissoep uit de vriezer. Dat die soep gewild is, dat snappen wij. Je krijgt veel vis en zeevruchten voor je geld. De mosselen in deze soep komen van buiten de weer. Het lidwoord de is in dezen geen ongelukkige autocorrectie.
WEERKAMER
Weervissen is een bijna verdwenen techniek waarbij met houten staken van vier tot vijf meter lang vissen naar een V-vormige fuik (weerkamer in jargon) worden geleid. Deze schone en tegelijkertijd arbeidsintensieve methode -er wordt amper gebruikgemaakt van mechanische hulpmiddelen- behoort sinds 2018 tot het Nederlands immaterieel erfgoed.
VLEUKEN
Verdiep je je in de weervisserij kom je meerdere V-woorden tegen waarover je je tijdens een quiz je hersens zou breken. Ooit eerder gehoord van vleuken? Een vleuk is een lange rij staken. De weerkamer is in feite de kom waar twee vleuken uitmonden. Hoe het precies in zijn werk gaat, dat kun je zien als je in mei, juni of juli meegaat op excursie met de Stichting Behoud Weervisserij. De vletten vertrekken vanaf de Bergsediepsluis in de Oesterdam nabij de stad Tholen.
EIGEN KOOKSTIJL
De ligging van Bergen op Zoom maakt dat er veel in de buurt is. Aardappels, witte asperges (check: Hugo Bogers Boerderijwinkel), oesters, zeekraal, daar hoeft allemaal geen kilometers voor worden afgelegd. Bergen op Zoom is de Brabantse toegangspoort tot de Zeeuwse eilanden Tholen en Zuid-Beveland en daarmee naar restaurant Codium in Goes. Wij zijn niet de enige fans van Wouter Kik, dat is Torben Bouterse, geboren en getogen in Goes, evenzo. ,,Wouter kopieert niet, hij heeft een geheel eigen kookstijl ontwikkeld. Je proeft bij hem het product.” Bouterse kan het weten, hij is zelf een benadigd chef van wie de Michelininspecteurs vinden dat zijn beheerste en spontane aanpak van texturen en associaties boeit.
HYPERMODERN
Je vindt hem in een van de mooiste keukens van Nederland, in elk geval in de keuken met, hoogstwaarschijnlijk, de langste pass – de werkbank voor de finishing touch. Zeker tien meter is de pass bij restaurant 1397 in grand hotel De Draak in Bergen op Zoom. Het jaartal 1397 verwijst naar de ouderdom van het hotel, niet naar die van de keuken. Die is jaloersmakend modern, zeg gerust hypermodern.
GEEN FLAUW IDEE
Houden ze bij 1397 graag netjes -de zeeduivel bij de witte asperges en geroosterde sinaasappel noemen ze bewust lotte- elders in ‘t Krabbegat domineert de leut. Bergen op Zoom is een feeststad. Over het bier en de bitterballen struikel je er zowat. Met gemak kun je er 24-uurs kroegentocht houden en dan heb je ze waarschijnlijk nog niet allemaal gehad. Zelfs voor degenen die ‘geen flauw idee’ hebben, is er (tegenover restaurant 1397 op de Grote Markt) een café in het leven geroepen. De erotiekshop even verderop houdt binnenkort op te bestaan. De eigenaar gaat met pensioen en geeft luidkeels korting: ,,Profiteer mee met mijn AOW! Knallen met die ballen!”
ZUIVELSTRAAT
Tussen die ongein wordt er door Crusio serieus ijs gemaakt. Het oudste ijsbedrijf van Nederland -aan historie geen gebrek in Bergen op Zoom- werd in 1915 opgericht door Willem Crusio, met Coen Crusio en diens partner, theesommelier Kiona Malinka is inmiddels de vierde generatie aan zet. Crusio bevindt zich niet ontoepasselijk in de Zuivelstraat. Niet alle ijs blijkt gedraaid van koemelk. Crusio heeft vegan ijs, gemaakt van havermelk.
SCHEPIJSPAREL
De Zuivelstraat is niet de enige straat met een schepijsparel. Crusio telt zes vestigingen waaronder één in de stad Tholen. Gangbare smaken als citroen, hazelnoot, vanille, stracciatella en aardbei worden er afgewisseld met lokale smaken (bolus), hippe smaken (Dubai, Oreo, Chunky Monkey) en (groot)oma’s favorieten (appeltaart, stroopwafel). Elke week bedenkt ijschef Christiaan Veldman een nieuwe topping. Tegenover Crusio in het centrum van Bergen op Zoom heb je Chatwick Coffee & Bakery waar naar verluidt de viennoiserie van grote klasse is. Doe dat dan wel voor 17.00 uur, anders sta je net als wij voor een dichte deur.
PLATTE TIETEN
Ben je op donderdag, vrijdag of zaterdag in Bergen op Zoom dan loont het de moeite langs te gaan bij The Foodystore voor mediterrane delicatessen, olijfoliekruiken, kelnersmessen en kreeftenslabbetjes. De Brabantse vestingstad mag je niet verlaten zonder een Groffenkoek van bakker Groffen, onder de Bergenaars alom bekend als platte tiet. Zo zunig de Zeeuw, zo schunnig (lijkt) de Bergenaar.
CROISSANTDEEG
We chargeren natuurlijk, geen gemeente zonder braveriken, maar aan de platte Bergse humor valt niet geheel te ontsnappen. De vraag is of je eraan wilt ontkomen. Niet bij bakker Groffen in elk geval. Zijn platte koeken, gemaakt van croissantdeeg, gevuld met banketbakkersroom en bespoten met fondant in allerlei kleuren, zijn velers guilty pleasure. Tienduizend per week worden er minimaal gebakken. Met een prijs van 2,25 euro per koek is het een betaalbare traktaktie. Als je niet wilt dat je van plat dik wordt, ga er dan niet op los. Naar de hoeveelheid calorieën hebben wij niet durven vragen.
Wij zijn de laatsten die Bergen op Zoom platwalsen. We lopen gezellig mee in de polonaise, maar dan wel richting restaurant 1397, firma C.J. van Dort en Crusio.
Gepubliceerd: april 2026
